Chu·sokgipa Dilgipani Ming Sni Dakrong-Bewalrang (Seven Habits Of Effective Leaders)



Na·aba chu·sokgipa dilgipa ong·na skama? Bang·bata dilgiparangan ka·na dongimin ka·anirango chu·sokna ska indiba dilgipa ong·anio chu·sokna skani dongrongja. Je gadango ong·a, uanon ong·e dongna skaia aro badia altua ukon ka·e dongna namnikbataia. Indiba an·chingni Isolde nang·ni aro angni dingtange (nambatrikrike) kam ka·aniko nangnika. Jedake Isol an·tangni kattarangchi an·chingni gisikko mikaororoata ua gitan an·chingni kamrangkoba baririkrikata. Isolni kamrangko nambate ma·siroroon an·chingni dai-rangba apalrikrika. Ian namgipa chol ong·jama?


Chu·sokgipa dilgiparang maiko ka·ronga, na·a chanchie niahama? Uamango an·chingni ka·rongbewalna bate maiba dingtangtee ka·anirang dongchongmota. Hai an·ching iano uamangni ming sni dakrong-bewalrangko chanchie nina.

 


1.  Ka·sogipa (Proactive)


Chu·sokgipa dilgipade ka·sogipa ong·a. Kasogipa ine aganon, ka·cheng dakchenggipana bate ka·so-daksogipa ong·aniko miksonga (it means more than taking initiative).  Jinmani kamoba, pilak manderangna skangan ua an·tang gisiktango chanchisoe ka·na kragipa kamrangko ka·sogipa ong·a. Kasogipa dilgipani cholon bewalrangara uni basee kam ka∙na changani giminsa onga. Unigimin ua je a·sel-obostaoba, a·sel obostako matnangja(pa·sikja) indiba daiko uie namako aganchakna ama. An·tangni gisik ka·tongni nangnikaniko chu·sokatanina bate maia namgniko ra·bara ukosa ua ka·rongbata.


·        Ka·sogipa dilgipade a·selko sandie bichal ka·gipa ong·ja, ua manderangna seng·aniko ra·bagipasa ong·a.

·        Ua nirikie nama namjako aganronggipa ong·ja, ua dakmesokaniko on·gipasa ong·a.

·        Ua neng·nikaniko ra·bagipani dolo napja, ua neng·nikaniko namatgipani dolosa napa.



Maikai an·tangko tarigen?

1.     Ka·chengna aro dai-ko ra·na mangsongani dongna nangchongmota

2.     Gisikni skanina bate gamchataniko dal·bate ra·bo

3.     Obostarangchi salangako man·na nangja

4.     Nang·ni chanchianio aro gisik-o sronggipa ong·jringgipaong·bo

5.     Nang·ni cholon bewalko sadikatna on·nabe

6.     Nang·ni gisikni skaniko ra·rikbo

7.     Minggipin kam ka·ani cholrangko am·sandibo

8.     Kamko ka·na aro maikoba gitalko dakna tik ong·gipa somaiko nisengbo

9.     Watgale galana bate maikoba dakna basebo

10.Draae dakako man·nana bate maikoba dakna mikpakma nibo


Bible Example: Nehemia be·grugimin Jerusalem guare-ko riktaipilna gita be·grugimin guare-ko re·wilwile name nichengaha, uko riktaipilna man·genma man·jawa name chanchiaha aro maidake kamko a·bachengo namgen, pilakni gitan ua tarisamsoaniko an·tangna dakchengaha. Ja·mano uni kam ka·aniko niaton, champenggipa aro neng·nikanirang sokbaoba, kamko name ka·e matchotatna man·aha.


Jinmao jekoba chanchirime kam ka·na ine mamungkoba an·tangna tarisoani dongjaode, jinmao nambatgipa chanchie tik ka·aniko dakna man·jawa.

 


 

2.  Bon·chotao Ong·gnigipa Bimangko Mikkango Done Kamko A·bachenga (Begin With The End In Mind)


Chu·sokgipa dilgipade bon·chotao ong·gnigipa bimangko mikkango done kamko a·bachenga. Ua je kamko kaon, kamko abachengna skangan name chanchichenga, aro uni kamko kaani bonchotao mai onggen ua name noksa/bimangko (complete picture/image) uichenga. Bon·kamani noksa-ko done a·bachengaonin kamko ka·on, na·a da·o bano uko ma·sina ama aro bachi maiko dakangna nanga dilaniko man·a; badiako ka·na nangchongmotgipa ong·a ukoba ma·sie ka·na man·a. Kam ka·anio jakchakjanaba donga, choligipa ong·naba donga, indiba chu·sokgipa ong·nade bon·kamani noksako done a·bachengna man·osa ong·a; kamko kaani namgni aro namgijanirangkoba uininggipa onga. Uni uininganichi abachengaoni bonchotaona name kamko kae matchotatna mana.


Maikai an·tangko tarigen?

1.     Nokdango chu·sokgipa ong·chengbo

2.     Mamung saloba kakket ong·aniko olgrokatnabe

3.     Bichal ka·na skang dol gnichinikon knatimchengbo

4.     Knalni kamko da·alan tarisobo

5.     Namgipa/ong·gipa ong·aniko rakkibo

6.     Bil·si bil·dak dakatnabe

7.     Isolni dakchakaniko am·rongbo

8.     Manderangni bak ra·paaniko gisik ra·bo

9.     Sakgipinrangni ku·patianiko ra·bo

10. Kakket ong·e ka·bo, indiba chanchining·e

11. Ka·dingatgipa ong·bo

12. Gualanina kennabe

13. Badita agana ua gitan changni chang knatimgipaba ong·bo

14. Minggipin kamna jajrengsonabe, nang·ni change sapanirango bimchipbo


Bible Example: Nehemia Jerusalem guare-ko riktaipilon, maidakgipa bimango matchotatgen uko name gisiko noksako donsochengaha.


Jisu nok rikgipa mandeni gimin agana, jean namedake chanchichengesa an·tangna nokko rika.

 


3.  Skanggipako Skang Done Kam Ka·a (Put First Things First)


Chu·sokgipa dilgipade skanggipako skang done kam ka·a. Uo kam ka·na nanga bang·e dongoba, kamrangko somai gita matchotatna man·a; maina ua skang ka·na nanggipa ba mongsonggipa kamrangko ka·chenge gipin bangki kamrangkoba kana mana. Ua kamrangko bil·si bil·dak dakatja, ukoba iakoba dake ka·brinbrinja; mingsa mingsa dake kamko ka·e matchotata. Ua salantian kamko name changa.


·        Ua kamrangko somaini kri aro nangchongmotani kri sualna changa.


Maikai an·tangko tarigen?

Nang·ni ka·chengna nangchongmotgipara badia uko na·an tik ka·bo.

Na·a ka·dongani gnang gisik ka·sroke aro ku·si ong·e ka·bo.



 

4.  Cheani/Cheani ba Mamung Ku·rachakgrikani dongja (Win/Win or No Deal)


Chu·sokgipa dilgipade cheani/cheani ingipako ranta ka·a. Cheani/Cheani (anga chea/na·aba chea) ingipara maia? Ian dilgipa aro unbaksa ka·rimgipa dol gninan namgni ong·aniko miksonga. Je kamko ka·on, dol gninan namgni donga aro chu·ongnikani donga. Iano susaani dongja, indiba bakrimani donga.


Mamung ku·rachakgrikani dongja inani miksonganiara an·ching maiba kamko ka·o, chu·sokatna man·jaoba, dilgipa aro unbaksa ka·rimgipa dolgninan namgni ong·aia ine ra·ani ong·a. Chong·motan, darangkoba matnangani dongja. Kamo chu·sokjahaoba, dolgnian namgrike donga. Ian dol gnini gisikkon jakgitel ong·ata, maina darangkoba draani dongja, an·tangni skako chu·sokatelna nanga ineba ong·ja;  kam ka·rimgipaba jakgitel aro matnangani dongja.


Maikai an·tangko tarigen?

·        Cheani/cheani (angaba chegen/na·aba chegen)-ko nisan done kamko ka·bo, maibakae kam chu·sokjaoba, mamung ku·rachakgrikani dakjawa (no deal) ine ma·sigrikbo.

·        Namgni donggijagipa kamko ka·na chanchie dongdamnabe.

 


5.    Ma·sichengna Ska, Uni Ja·mano Ma·sigipa Ong·a (Seek First To Understand, Then To Be Understood)


Chu·sokgipa dilgipade ma·sichengna ska, uni ja·mano ma·sigipa ong·a.Ua skie ra·aniko dontonggijagipa ong·a. Ua an·tangko ma·sinikgipa ong·ja, indiba Isolni gisikni dilanio ma·sibatrikrikangna ska. Ua je obostao aro kamoba (pilakni giminan) masie rachengna ska, aro skie raaba raa. Ua masigijako masia dakmikgipa ongja. Ua kattakon name knachenggija ma·sisoa dakgipaba ong·ja. Ua antangan masigipa ongchenge pilak kamko ka·on altua aro chusokgipa onga.


Maikai an·tangko tarigen?

·        Nang·ni gisiko uko ba iako ba gimikon ma·sitokaiade ine chanchinabe, ning·tubate aro apalbate ma·sie ra·na nangani dongangkuaigen ine ma·sibo.

·        Isolba nang·na salsao gimik seng·aniko on·jawa aro nang·na gimikko parape·jawa ine ma·sibo.

·        Name dake knatimchenggipa ong·bo aro ma·sichengna jotton ka·bo.

·        Knatimon, ma·sina inesa knatimno, aganchakna ine knatimnabe.

·        Isolni parape·anide nang·nasan ong·ja, sakgipinrangnaba ong·a ine ma·sibo.

·        Skie ra·aniko watgalnabe.

 


6.  Gipinrangming Bakrime Kamko Ka·a (Synergetic)


Chu·sokgipa dilgipade gipinrangming bakrime kamko ka·a.Saksan kam kao, kasina aro bang·gijasan kamrangko matchotatna mana, indiba sakgipinrangko ku×monge kamko kaon, tarake aro bang·bate kamrangko matchotatna mana.


Manderangmung ku·monge ka·on, dilgipa an·tangba neng·gokna nangja, sakgipinrangba an·tangtangni bak dongpaani gimin kam chu·sokon kusi ong·a.


Pangsa bolko ge·ana bate, pang gni bol-ko sepanggrike ge·o bol-ni ja·dilrang wen·binggrike a·a-ko mangrakata aro bol-ba mangrakbate dal·roroa.


Wa·al so·on, am·bol ja·sako so·aiode, kamningja aro maibakai kamoba rang·san siaigen, indiba am·bol ja·gni ba ja·gittamko so·ode wa·al ching·ninga aro ching·e dongkamgen.


Maikai an·tangko tarigen?

·        Bakrime kam ka·anio, an·ching saksa sakgipin-ni dingtanggrikgipa chanchiani, gisikni kam, aro dakbewalrangko gamchate ra·na nanga.

·        Manderang jeni giminba je gita ong·a uan ong·a ine chanchijawa, an·tangtangni ma·sia gitasa ra·gen aro chanchigen ine ma·sibo.

·        Unigimin saoba nangbaksa melijaoba, na·a aganna indake aganna man·bo, “Nama! Na·a iako dingtang dake ma·sia.”

·        Na·a uamangni chanchia ba ma·siako an·tango ra·chakna nanga iade ong·ja, indiba uamang jeko chanchia aro ma·sia uko ra·chakbo.

 


7.  An·tangko Wil·a (Sharpen The Saw)


Chu·sokgipa dilgipade pangnan an·tangko wil·a.Kamko ka×o tarake aro name kana mannade, matsramgipa ongna nanga. Jekai bol ratgipa an·tangni korat-ko mate wil·e donronga, jechi ua bolko ra·ton ta·rakbate ratna man·a aro uni bil neng·a komia.


An·tangko wila inon, ian an·tangko gital gital ong·ataniko miksonga. Iano ming bri an·tangko wil·jringna nangani donga, jekai, be·en-ni gita, gisikni gita, chanchiani gita, bakrimani gita.


Maikai an·tangko tarigen?

·        Be·eni gita gital gital ong·jringatnade be·enni nanganina cha·aniko cha·na, chu·onge nengtakna aro bilakatna ranta (exercise) ka·na nanga. Be·en mangrakosa jeko ka·oba altuae ka·na man·a.

·        Gisikni gita gital gital ong·jringna salanti Isolo bi·jringna aro Isolni kattarangko poraie chanchibewalna nanga. Gisikko gital gital ong·atjringanichi dilgipa ong·anio tanganiko on·a, bilakaniko on·a, nambate dangdike on·na gisiko nangatako man·a aro on·kangtaitaina man·a.

·        Gisikni chanchianiko gital gital ong·jringna sea jotanirangko porairongna nanga.


Wil·gija donchipgipa atte je kamna jakkalnaba cholija, uandake dilgipa an·tangko tarijaode je kamoba cholijawa aro chu·sokjawa.


Dilgipade Isolni kattako poraijringe, Isolo bi·jringe dongan baksa skie ra·aniko dontongna nangja. Iarangan an·tangko wil·rongani chol ong·a.

 


Bon·kame Aganani


Ia chu·sokgipa dilgiparangni ming sni dakbewalrangko poraie nang·ni gisiko maiaba mikaoniko man·ahama?  Na·a ia ming sni-oniko badiakoba an·tangna nangnike nikahama? Anga bebera·a, na·a maiobade dingtangtelaha. Na·a chu·sokgipa dilgipa ong·na an·tangko tarina jotton ka·na skengahama? Oe, Isol je kamko (na·a da·o dilgipani kamko ka·enggipa ong·ode) ka·enga, uano nang·ni chu·sokgipa ong·aniko nangnika. Nang·ni apsan apsan ong·e donganiko nangnikja. Isol an·chingko a·gilsako janggi tangna on·engon, maikobade nambate a·gilsakna ka·e donanganiko nangnika. An·ching sakantian an·tangni bil gita chanchiode, chu·sokgipa ong·na amjawa, indiba Isolna an·tangtangko on·kangode, Isolni dakna amgijani mamungba dongja. Badita an·ching Isolna an·tangtangko on·roroa ua gitan Isol an·chingko jakkalrikrikna man·a. Isol nang·ko dilangchina angni ska aro bi·a.


About Author

Sengban M Momin is an author who formerly worked as a pastor in two churches for 10 years. He has a passion for God’s mission and love to share the Word of God. He has authored few books in his own language (Garo) including his best book Isolni Ka·saae Jokataniko Bebera·e Janggi Tangani (Living by Faith in God’s Gift of Salvation). He presently lives with his wife and a daughter in Tura, Meghalaya, India.

No comments:

Post a Comment